2025 оны байдлаар төрийн болон төрийн оролцоотой 109 компани байгаагийн бараг гуравны нэг буюу 43 нь архаг алдагдалтай, олонх нь гурван жил дараалан алдагдалтай ажиллаж, тэнцэл нь улаан гарсаар байна. 2024 онд ТӨК-үүд нийт 26 их наяд төгрөгийн орлого олсон ч, өр нь бараг хоёр дахин өсөж 11 их наяд төгрөгт хүрчээ. Энэ нь 2026 оны улсын төсвийн (32.9 их наяд) гуравны нэгтэй тэнцэж, нийт төрийн өрийн 24 хувийг эзэлж байна. Эрчим хүчний салбар хамгийн том “сорогч” болж, татаасын үнээр ажилласан компаниудын алдагдлыг төсвөөс нөхсөөр байна. 2024 оны 11-р сард тариф нэмсэн нь алхам болсон ч квази-төсвийн алдагдлыг бүрэн арилгаагүй хэвээрээ.
Монголд өсөлт дутсандаа биш, өсөлтийг нэр төртэй, боломжтой амьдралд хөрвүүлэх институц дутаж байна. Нууц гэрээ, хамсаатнууддаа зориулсан татаасаар явж ирсэн хуучин замаа үргэлжлүүлэх үү, эсвэл шударга, өрсөлдөөнт тогтолцоо бий болгож, “намын дугтуй биш” хөдөлмөр, санаачилга амжилтыг шийдэх үү? Сонголт бол тодорхой. Ард түмэн үүнийг харж байна.
Ийм хуульд “Төрийн эдийн засгийн үндсэн үүрэг” гэсэн тусгай заалт оруулж, төр зөвхөн хүний амь нас, өмчийн аюулгүй байдлыг хамгаалах, байгаль орчны аюулгүй байдлыг хангах, гэрээний хэрэгжилт, өмчийн эрхийг шүүхээр хамгаалах, шударга өрсөлдөөнийг сахиулах үүрэгтэй гэдгийг тодорхой заах нь зүйтэй. Үүнээс өөр эдийн засгийн үйл ажиллагаанд төр оролцох ёсгүй. Үүнийг олон улсад “шөнийн манаач төр” гэж нэрлэдэг.
Монгол Улс нь Италийн хөрөнгө оруулагчдад маш ирээдүйтэй зах зээл бөгөөд ялангуяа оёдлын салбарыг шинэчилж буй “Цагаан алт” санаачилга үүнд томоохон түлхэц өгч байна. Италийн компаниуд манай Элчин сайдын яам, CDP, ITA, SACE, Simest зэрэг агентлагийн дэмжлэгтэйгээр сүүлийн үеийн технологи, дээд зэрэглэлийн арьс шир, нэхмэлийн боловсруулалт, дизайн, сургалтын ноу-хауг авчирч чадна. Энэ нь Монголд нэмүү өртөг бий болгохын зэрэгцээ Италийн нийлүүлэлтийн сүлжээний найдвартай байдал, тогтвортой байдлыг бэхжүүлнэ.
2024 онд Казахстан 23,270 тонн уран үйлдвэрлэж, дэлхийн нийлүүлэлтийн 40 гаруй хувийг дангаараа хангажээ. 2009 оноос хойш тус улс дэлхийн хамгийн том үйлдвэрлэгч хэвээр байна. Ураны экспорт нь Казахстаны хувьд онцгой ач холбогдолтой; 2023 онд 3.43 тэрбум ам.долларын орлого олж, улсын нийт экспортын 4.4 хувийг бүрдүүлсэн. 2024 онд уран нь өндөр технологийн экспортын 62.7 хувийг бүрдүүлж, 4.6 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь онцлох үзүүлэлт юм.
Монголын цахим боломжуудтай зэрэгцэн тодорхой сорилтууд тулгарч байна. Дэлхийн 17 дахь том газар нутагтай, хамгийн сийрэг суурьшилтай улсын хувьд нутаг дэвсгэрийн ердөө 23 хувь нь шилэн кабелийн холболттой байхад хэрхэн цахимжуулах бодлого нь чухал юм. Хөдөө тал нутагт хотын дэд бүтцийн загварыг хуулбарлах боломжгүй учир Монголын өвөрмөц газарзүйд тохирсон инновацийн шийдлүүдийг хүлээн авах хэрэгтэй юм. Одоогийн 52,480 километр шилэн кабель нь тийм шийдлийн суурь болж байгаа ч жинхэнэ арга нь газарзүйг ямар ч хамаагүй болгох технологи, буюу хиймэл дагуулын холболт, гар утсанд төвлөрсөн харилцаа холбооны архитектур илүү тохирох юм.
