Өрөөлийн төлөө зүтгэх тангарагтай гишүүдийн өөрийгөө бөөцийлөх нь дэндлээ. Төрийн ордны том өрөөг булаацалдаж, төсвөөс мөнгө хулгайлах тэдний ямба хэрээс хэтрэх шинжтэй. Өмнө нь тойргийн нэрээр авдаг байсан улс төрийн авлига гишүүдийнх болж өнгө нь хувирав. Авах мөнгөний хэмжээгээ 76 тэрбумд хүргэж өсгөлөө. Хэрвээ тойргийнх гэвэл 26 тэрбум болчих гээд байсан учраас гишүүдийнх болгож хаягийг нь өөрчилсөн хэрэг.

76 тэрбум бол гишүүдийн өөрсдөдөө зориулж 2010 оны төсөвт суулгасан мөнгөний эхлэл болохоос төгсгөл биш байжээ. Монголын парламентын түүхэнд өмнө нь байгаагүй бас нэгэн мөнгөний хуваарилалтыг энэ Их хурлын гишүүд эхлүүллээ. Тэр нь хууль санаачилж, сурталчилсныхаа төлөө төсвөөс мөнгө авах арга. Тодруулбал, гишүүн бүр хуулийн төсөл санаачилсныхаа төлөө 20 сая, ийм хууль баталсан гэж ярьсныхаа хөлсөнд 10 сая, гадаад орнуудын хуулийн төсөл санаачилдаг туршлагыг сонсч ирснийхээ шагналд таван сая төгрөгийг жил бүр улсын төсвөөс авч байхаар хуульчилжээ. Эхлэл нь болгож 2010 оны төсөвт 2.8 тэрбум төгрөг суулгасан байна.

Ямар ч хүн үндсэн ажлынхаа төлөө цалин авдаг. Гишүүдийн хувьд бодлого тодорхойлж, хууль санаачилж батлах бол үндсэн ажил нь. Тэд үүнийхээ төлөө сар бүр 700-гаад мянган төгрөгийн цалин авдаг. Одоо дээр нь нэмээд гишүүн бүр үндсэн ажлынхаа төлөө цалингаас гадуур жилд 35 сая төгрөг авах болов. Ийнхүү энэ Их хурлын өнгөн дээр нийгмийн харилцааг зохицуулдаг хуулийг мөнгөөр үнэлж, ашиг хөөсөн эдийн засгийн агуулгатай болгох буруу жишиг тогтоолоо.

Ганц ч хууль санаачлаагүй гишүүн дээрх 35 сая төгрөгийг авах уу. Сайн дураараа татгалзах ёстой. Гэтэл хэн нэгний санаачилсан хуульд нэрээ хавчуулаад л авна. Зарим нь 35 сая төгрөгөө авахын тулд авч ч болохгүй, хаяж ч болохгүй хууль санаачилна. Хуулиар мөнгө хийхийн эхлэл энэ.

Хүний халаас тэмтрэх хамгийн муухай. Гэхдээ үйлчлэх ёстой ард түмнийхээ татвараар өөрийгөө бөөцийлж байгаа эрхэм гишүүдийн халаас руу өнгийхөөс өөр арга алга. Өөрийн минь төлсөн татварыг юунд зориулагдаж байгааг мэдэх нь миний эрх билээ. Гишүүд цалингаас гадна хангамж ч эдэлдэг. Жилд хотын доторхи унааны зардалд зургаан сая, гар утасны төлбөрт нэг сая, томилолтод найман сая төгрөгийг тус бүр төсвөөс авдаг. Түүнчилэн хэвлэл захиалга, зочин хүлээж авах, бэлэг өгөхөд ч тодорхой хэмжээний мөнгө өгдөг. Ер нь цалингаа оролцуулбал, нэг гишүүн жилд 85-94 сая төгрөгийн цалин хангамж, нэмэгдлийг улсаас эдлэхийг 2010 оны төсвөөр хуульчилжээ. Үүнээс гадна гишүүд жил бүр арван сая, сонгуулиар өөрийнх нь төлөө өгсөн санал тутамд мянга төгрөгийг улсын төсвөөс авч намдаа өгдөг.

Зарим хүн энэ бүхнийг байдаг жишиг гэх байх. Тийм ээ, байдаг жишиг. Гэхдээ манайд арга нь буруу явна. Хуваарилалт нь шог, хувааж байгаа нь хулгайн шинжтэй байна. Түүнээс бус, мөнгөний их багадаа биш юм. Парламентын засаглалтай орнуудад Засгийн газар нь хяналт тавьдаг парламентынхаа гишүүдэд мөнгө хуваарилдаггүй. Хуваарилбал улс төрийн авлига гэж үздэг. Төсвийг баталдаг гишүүд нь өөрсдийнхөө тойрогт мөнгө хуваадаггүй. Хуваавал эрх ашгийн зөрчил болдог. Төсөв хувааж байгаа арга нь хулгайн шинжтэйг харуулсан улиг болоогүй хоёрхон жишээг өгүүлье. Гишүүдийн ажлын алба гурван хүний орон тоотой. Гэтэл эрхэм гишүүд бас орон тооноосоо давсан сул цалинг 2010 оны төсөвт сэмхэн суулгажээ. Сарын 300 мянган төгрөгийн цалингаа хэн нэгэнд өгөхийн тулд одоо гишүүн бүр нэг зөвлөх авна гэж хуульчлаад, тэднийгээ суулгах өрөөг даац нь хэтэрсэн Төрийн ордны захиргаанаас нэхэж сууна. Гишүүдийн ажлын алба хэдэн ч хүнтэй байж болно оо. Аль ч байгууллага эхлээд орон тоогоо баталж, ажлын байрных нь тодорхойлолтыг гаргаж, түүнд нь тохирсон цалинг хамгийн сүүлд шийддэг. Харин УИХ-ын гишүүд болохоор төсөв баталдаг давуу эрхээрээ далимдуулаад эхлээд цалинг нь шийдээд, дараа нь цалиндаа тохируулж, албан тушаалын нэр оноон томилгоо хийж байна. Дараагийн жишээ гэвэл бензиний үнэ өсч буй. Энэ өсөлтийг дагаж цалин, тэтгэврийг нэмэх санал улсын төсвийн хэлэлцүүлгийн үеэр гараагүй. Тэгсэн хэрнээ эрхэм гишүүд хотын дотор явдаг нэг км-т ногдох зардлаа 300 төгрөг байсныг 500 болгож нэмэгдүүлжээ. Энэ бол хулгайн шинжтэй хуваалтын нэгээхэн хэсэг юм.

Ер нь ард түмний татвараар цуглуулсан улсын төсөв бол зөвхөн гишүүд, түүний тойрог, намыг санхүүжүүлэхэд зориулагдсан улаан загалмайн буцалтгүй тусламж биш шүү дээ. Эрхэм гишүүд авч, эдэлж байгаа хангамжийнхаа хэмжээнд ажиллаж, үр дүн нь ард түмний амьдрал дээр мэдэгдэж байвал өөр хэрэг. Бүр илүүг ч авч болно. Гэтэл өнөөдөр намууд засагт хамтарсны хурд харагдаж, ард түмэн 2008 оны сонгуулийнхаа үр дүнг алган дээрээ харж, амьдрал дээрээ мэдрээгүй явсаар парламентын нэгэн бүрэн эрхийн хоёр дахь онтой золголоо. Засагт хамтарсны үр дүнг мөнгөн дүнгээр илэрхийлбэл, гишүүд л хүртэж явна. Хамтарсны хүчинд тэд албан тушаалтай, тойргийн тэрбум, хууль сурталчилсны 35 сая төгрөгтэй боллоо. Харин өөрийг нь УИХ-ын гишүүн болгож сонгосон ард түмнийхээ толгой дээр гишгэж, “эх орны хишиг”-ээр эцээтэл нь горьдоож байна. Сонгосон ард түмэн нь амандаа хийх хүнсний хомсдолд орж байхад сонгогдсон гишүүд нь амнаасаа унагасан үг бүрийнхээ төлөө төсвөөс мөнгө авахаар хуульчилж байна. УИХ-ын баталсан хуулийн тухай сонгогчдодоо ярьж өгснийхөө төлөө төсвөөс мөнгө авдаг жишиг өөр улс оронд байдгийг мэдэхгүй юм.

Гишүүдийн Төрийн ордон доторхи тансаглалын дараагийнх нь том, гоё ганган өрөөний уралдаан. Энэ уралдааныг шууд сраз моёор болох бөөн хүсэлтэй, улс төрд шинээр орж ирэгсэд эхлүүлж өнгөлж явна. Саяхан даа, МАХН-ын Удирдах зөвлөлөөс УИХ-ын нэгэн залуу гишүүнээ бүлгийн дэд даргаар сонгуулахаар бүлэгтээ санал болгожээ. Гэтэл энэ тухай хэлэлцэх бүлгийн хуралдаан болоогүй байхад, Удирдах зөвлөлийн шийдвэрийн маргааш л өнөө залуу гишүүн өөрт нь халаагаа өгөх бүлгийн дэд даргыг өрөөгөө суллахыг шаардаж, улмаар хүч түрэн юмаа зөөж оруулж эхэлжээ. Энэ нь улс төрд удаан явсан, унаж босч албан тушаалын амтыг мэдэрсэн хүний, өөрийн намын хуучин гишүүдийн дургүйг хүргэж МАХН-ын Удирдах зөвлөлийн шийдвэр бүлэг дээр унахад нөлөөлжээ. Ер нь өрөөгөө голсон, булаацалдсан тулалдаан Төрийн ордонд байнга болдог бололтой юм. Заримдаа Г.Батхүү УИХ-ын дэд дарга биш, өрөө хуваарилдаг, нааш цааш нь сольдог Төрийн ордны аж ахуйн дарга маягтай болдог тухай зарим хүн хэлж байна. Экс Ерөнхийлөгчийн хэзээ нэгэн цагт сууж байсан өрөөг нутаг нэг гэдгээр хүч түрэн авч байхад, 60 гаруй сая төгрөг гаргаж өрөөгөө тохижуулсан экс дүүргийн дарга ч байна. Бүрэн эрхийн хугацааных нь хоёрны нэг өнгөрөх гэж байхад одоо болтол өрөөгөө бага гэж голж суудаг орон нутгаас сонгогдсон гишүүд ч байгаа аж. Хэрвээ уншигч та Төрийн ордонд нэвтэрдэг бол УИХ-ын гишүүн Д.Загджав, Су.Батболд, Ж.Энхбаяр, Э.Мөнх-Очир, С.Бямбацогт нарын хэн нэгнийх нь өрөөгөөр нэг шагайгаарай. Тэнд Төрийн ордныхоос огт өөр орчин угтана. Ингэж тохижуулсан нь хүний нүдэнд харагдах талаасаа ч, тохь тухаа бодсон ч сайн хэрэг. Гэхдээ Монгол Улсын Төрийн ордон бол аль нэгэн компанийн захирлын өрөө, хэн нэгний хувийн хаус биш. Замбараагүй зохион байгуулалт, бэл бэнчингээрээ ялгарсан янз бүрийн байшинтай зуслангийн газар ч биш. Тэнд нэгдсэн стандарт, аюулгүй байдал гэж байх ёстой. Төр төмбөгөр, ёс ёмбогор ч гэж бий. Үүнийг нь заасан Төрийн ордны эрхзүйн байдлын тухай хууль ч байгаа. Хамгийн гол нь өөрсдөө хуулиа биелүүлэхгүй байж, хууль тогтооно, үүнийхээ төлөө төсвөөс мөнгө авна. Тэгээд 22-хон гишүүнтэйгээр нэгдсэн хуралдаан хийнэ.

Ер нь өрөөгөө гоёж, өөрсдөдөө мөнгө хувааж суугаа Төрийн ордон доторхи тансаглалыг харвал дэлхийн эдийн засгийн санхүүгийн хүндрэл ард түмэнд хямрал, эрхэм гишүүдэд хямдрал болж тусч байгаа бололтой.

Г.ОТГОН БАЯР

Төрийн ордны тансаглал

Сэтгэгдэл (0)