Хангай гэдэг монгол нэртэй болсон түүх? Хэн танд энэ нэрийг өгсөн бэ?

Би анх Өвөр Монголд барилдаж эхэлсэн. Бөхийн анхны багш маань миний хамгийн сайн найз байсан. Тэрбээр Шилийн гол аймгийн Сөнид хошууны алдартай тамирчин төдийгүй маш сайн дасгалжуулагч байв. Нэг өдөр цуг хоол идэж байхдаа багш надаас миний Lavell нэрний утгыг асуусан юм. Би Valley буюу Хөндий гэдэг утгатай гэж хэлэхэд багш тэр рестораны хананд өлгөөтэй байсан Монголын тал нутаг, хөндий, уул толгод, ан амьтад бүхий зургийг харж байснаа энэ зураг чиний нэрийг агуулсан байна. Энэ бол Монголын онгон дагшин хангай нутгийн зураг юм гэж хэлсэн. Ингээд маргаашнаас нь эхлээд намайг “Америк Хангай” нэрээр зарлан барилдуулж эхэлсэн. Үүнээс хойш долоон жил гаруй болж байна. Энэ хугацаанд би америк бүтэн нэрээрээ дуудуулж үзсэнгүй. Америк найзууд маань хүртэл намайг одоо Хангай гэж дууддаг. Энэ сайхан нэрийг өгсөн багш маань харамсалтай нь маш залуудаа буюу 39 насандаа өвчний улмаас бурхан болсон.

747369733_4443754019217554_8667631261840431794_n

Таны үндсэн мэргэжил юу юм бэ?

Би Герман улсад төрөөд 13 насандаа Америк руу нүүсэн. Миний ээж польш гаралтай герман хүн бөгөөд аав хар арьстай америк хүн юм. Иймээс би багаасаа олон ялгаатай соёл дунд өсч хүмүүжсэн. Багаасаа тулааны урлаг сонирхож эхэлсэн бөгөөд кунг-фу зэрэг бараг бүх тулааны спортыг сонирхож байгаад яваандаа хятад бөхөд шимтэн дурласан. Сургуульд байхдаа би брэйк бүжиг сайн хийдэг байлаа. Мөн фитнесс клубт тусгай дасгалжуулагчтай хүртэл тулж ажиллаж үзсэн.

Гэвч удахгүй сургуулиа орхиод цэвэр бөхөөр дагнан цаашаа явахаар хатуу шийдсэн. Shuai Jiao гээд хятад бөхийн төрөл байдаг. Энэ бөхийн төрөл 1950 оноос ийм нэртэй болсон түүхтэй. Гэхдээ үүсэл гарал нь 1600 оноос тоологдох Өвөр Монгол бөхөөс үүдэлтэй.

Манжуудын үед монгол бөхчүүд энэ бүс нутагт ирж бөх зааж, бөхийн дасгалжуулагч хийдэг байсан юм билээ. Тэр үед энэ бөхийн төрлийг манж болон монгол хэлээр “Бөхү” буюу бөх гэж нэрлэдэг байсныг 1950 онд Хятадууд нэрийг нь сольсон юм билээ.

Энэ бөхийн бүх аваргууд эхнээсээ одоог хүртэл Өвөр Монголчууд байдаг. Ийм учраас би энэ бөхөөр хичээллэхээр Өвөр Монгол руу нүүн ирж амьдарч байна. Би энэ хятад бөхийн төрлөөр 82 кг-ийн жинд 2017 онд дэлхийн аварга болж байсан. Түүнчлэн америкийнхаа тэмцээнд 10 удаа түрүүлж байв. Энэ бүх тэмцээнд Өвөр Монгол бөхчүүд үргэлж хамгийн хүчтэй нь байсан.

470166913_18472502830003887_4369099552728193669_n

Бөхийн төрөлд ихэнх улс цөөхөн хэдхэн хүчтэй тамирчинтай байдаг. Харин олон улсын тэмцээнд монголоос оролцож буй бөхчүүд бүгд жигд хүчтэй, бяртай байдгийг би үргэлж гайхаж биширдэг байв. Ийм учраас үүний учрыг олохоор би Өвөр Монголд сүүлийн долоон жил амьдарч буй. Эхлээд хятад бөхөөр хичээллэж эхэлсэн ч дундаас нь ингээд өвөр монгол бөхийн фэн болоод явж байна. Зөвхөн бөхөөр хичээллээд хангалтгүй юм билээ. Иймээс би түүхийг нь судалж, өөрийнхөө хэмжээнд судалгаа хийж, Өвөр Монголын хөдөө таван жил амьдарсан. Энэ хугацаанд би гэр бүл, найз нөхөдтэйгээ уулзахгүй зургаан жил болсон бөгөөд тэр аймгийнхаа цорын ганц гадаад нь байв.

Яагаад бас яаж ийм их зориг, сэтгэл гаргаж монгол бөхийг судалж, тууштай хичээллэж байна вэ? Таны үндсэн зорилго бас мөрөөдөл тань юу вэ?

Хүн болгон өөрийн гэсэн хувь тавилан, зурсан зурагтай байдаг гэдэгт би итгэдэг. Ийм нөхцөлд ямар нэгэн айдас эсвэл эрсдэл таны өмнөө тавьсан зорилгыг зогсоох ёсгүй. Би олон удаа хүнд хэцүү нөхцөл байдалд орж байсан ч өмнөө тавьсан зорилгоосоо ухраагүй. Би хэд хэдэн удаа бөө дээр очиж уулзаж байсан. Уулзах болгонд тэд надад яг нэг адилхан зүйл хэлж захидаг юм.

Багшийгаа нас барахаас нь өмнө би “Монгол бөхийг дэлхийд гаргаж, үндэсний соёлыг нь олон улсад таниулна” гэж амласан.

Энэ том амлалтаа хэрэгжүүлэх нь миний зорилго. Дэлхий монгол бөхийн гайхамшигийг мэдрэх ёстой. Шилийн голтой ойрхон учир жил гараны өмнөөс би Улаанбаатарт ирж эхэлсэн. Өнгөрсөн жил ирээд хагас жил энд амьдарсан.

Улаанбаатарт ирээд монгол үндэсний бөхийн хэдэн тэмцээнд зодоглож үзэв?

Бөхийн өргөөнд болдог барилдаанд хоёр, гурван удаа орж барилдсан. Мөн гурван удаа сумын наадамд зодоглож үзлээ. Хамгийн сүүлд саяхан болсон “Адууны баяр”-ын бөхийн барилдаанд барилдсан. Маргааш Төв аймгийн нэгэн сумын наадамд барилдахаар бэлдэж байна.

Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын наадамд барилдаад луйвардуулсан бичлэг болон яриаг чинь фэйсбүүкээс би үзсэн. Тэнд яг юу болоод өнгөрсөн юм бэ?

Би уначихаад уйлаагүй. Тэр видеог өөрийгөө өмөөрч огт хийгээгүй. Би өвөр монгол болон монгол бөхөөр хичээллэж эхлээд даруй долоон жил боллоо. Сүхбаатар аймагт болсон шиг явдал надад зуун удаа тохиолдож байсан. Тэр бол анхных байгаагүй. Өвөр Монголд болдог наадмуудад ч гэсэн барилдах болгонд шахуу ийм зүйл тохиолддог.

Намайг ойлгохыг хичээгээрэй. Бүхэл бүтэн долоон жил ийм нөхцөлд барилдаж, шударга бус зүйлийн золиос болж буйдаа одоо үнэхээр залхаж бас ядарч байна.

Өвөр Монголд энэ бүх зүйлийг нээлттэй ярьж, олон нийтэд мэдээлэхэд маш хүнд байдаг. Өнгөрсөн жилийн наадмаар би Өвөр Монголын аваргыг нэгийн даваанд унагаасан юм. Гэвч үүнийг гэрчлэх видео баримт нь байсаар байтал намайг унасан гэж шийдсэн. Ийм байдлаар шүүгээд, бөхийн засуулууд нь ажиллаад байх юм бол хэн ч ямар ч амжилт гаргасан хэзээ ч монголын наадам түрүүлж, цол авч чадахгүй. Ийм байж болохгүй. Ийм хандлагыг гадаад гэдэг утгаар нь зөвхөн надад гаргадаггүй. Өөрийн аймаг дээрээ зохиож буй наадам дээрээ ирж барилдаж буй өөр аймгийн бөхчүүдийг хүртэл шахаж дарамтлан хавчин гадуурхдаг юм билээ. Монгол бөхөд ийм зүйл байж болохгүй шүү дээ. Ингэх юм бол хэн нь ч хөгжиж чадахгүй ээ. Ийм ёс бус үйлдэл гаргадаг хүмүүс бөхийн удирдлагад байж болохгүй.

747054652_1535854681610045_7889879999220583283_n

Үндэсний бөхөө хамгаалж буй хувь хүмүүс руу субьектив байдлаар огтхон ч хандаагүй шүү гэдгийг ойлгоосой гэж хүсч байна.

Монгол бөхийн хувьд ялалт гэдэг нь ялалт л байх ёстой. Энэ ялалтыг дагаж нэр төр, хүндлэл, хайр, ёс зүй, хамгийн гол нь бөхийн жудаг тогтдог.

Тэр болгон ийм байж чадахгүй байгаа учраас орчин цагийн монгол залуучууд хүртэл үндэсний бөхөө сонирхож үзэхээ больсон байсан шүү дээ. Давааны найраа, бөхийн авлига, хээл хахууль гэдэг зүйлс залуусыг залхаах төдийгүй үзэн ядах сэтгэлийг төрүүлдэг.

Бөхчүүд гэхээсээ илүү ийм орчныг буй болгож буй хүмүүс үүнд хамгийн ихээр буруутай. Ингэж хэлснээрээ би монголчуудыг уурлуулах гэсэнгүй. Харин болж бүтэхгүй буй нөхцөл байдлаа хүлээн зөвшөөрч засаад, одоогийнхоосоо илүү сайн, илүү сайхан, илүү зөв байя гэж хэлж буй юм шүү. Ийм учраас Сүхбаатар аймагт болсон явдлын дараа би энэ шударга бус барилдааныг фэйсбүүк дээр тавьж олон нийтэд мэдээлнэ гэж хэлсэн. Хэлснээ ч хийсэн. Тэд намайг шоолж, тоглоом хийж байсан. Намайг дэмжихээс гадна эсэргүүцэж ч байсан олон хүн байсан. Гэхдээ энэ бүхэн хувь хүн надад хамаагүй.

747998216_1765058638018010_3060072684514636207_n

Эцсийн дүнд монгол бөхөд жудаг, хариуцлага, нэр төр гэдэг зүйл байх ёстой. Би өмнө нь хэлсэн. Би ийм шударга бус барилдаантай зуу гаруй удаа таарч байсан. Гэхдээ одоо үнэхээр залхаж байна. Дахиж давсан даваагаа, өөрийн ялалтаа бусдад луйвардуулмааргүй байна. Монголын хэвлэл мэдээлэл, сошиал медиа дэлхийд нээлттэй байдгийн ачаар би өөрийгөө ингэж чөлөөтэй илэрхийлж чадаж байна. Чин үнэнийг хэлэхэд би аймхай хүн огт биш. Гэвч Сүхбаатар аймгийн сумын наадамд болсон үйл явдлын дараа би маш тухгүй мэдрэмж авсан. Гадаадын иргэн Монгол Улсад айлчилж, ажиллаж байхдаа ийм мэдрэмж буюу айдаст автах ёсгүй гэж би бодож байна. Гэтэл би уг нь Монгол Улсыг, монгол бөхийг дэлхийд сурталчлах зорилготой хүн шүү дээ.

Нэр төр, хүндлэл, бөхийн жудаг, хариуцлага, ёс зүй, спортын шударга өрсөлдөөн гээд маш чухал үгнүүдийг та бичлэг дээрээ онцолж хэлсэн байсан. Монгол бөхийн үнэ цэн юун дээр тогтож байна вэ?

Монгол үндэсний бөх бол дан ганц спорт биш тэр чигээрээ сэтгэлзүйн сорилт байдаг. Бөхийн торгон дэвжээнд гарч буй бөхчүүд бие бялдарын хувь бүгд хүчтэй, бяртай, мэхтэй хэдий ч тэднийг оюун санааны тэнхээ нь ялгадаг. Жинхэнэ бөх хүн хамгийн түрүүнд бусдыг ойлгож сурдаг. Тэгээд дараа нь өөрийгөө ойлгож эхэлдэг. Эцсийн дүндээ хамгийн том бөхийн барилдаан бол өрсөлдөгчтэйгээ биш өөртэйгөө хийдэг барилдаан болж таардаг.

652772376_18566919520003887_5294722865210328403_n

Та нар том аваргуудыг харж байгаа шүү дээ. Сая Б.Орхонбаяр наадамд дахин түрүүлж даян аварга боллоо. Тэд хэдэн удаа түрүүлж, хэдэн удаа өвдөг шорооддог вэ? Тэд ялагдах бүртээ “Дараагийн удаа эргэж ирнэ” гэж өөрийгөө босгодог. Би нийтдээ 300-аас 400 гаруй удаа наадам болон янз бүрийн бөхийн барилдаанд Өвөр Монгол болон Монголд зодоглоод байна. Энэ олон зуун барилдаанд би дөнгөж дөрвөн удаа л давж үзсэн. Нөгөө талдаа би 390 удаа унасан. Хэрэв сэтгэлийн хатгүй бол энэ бүх ялагдал бөх хүнийг юу ч үгүй базан эвдчихнэ. Монгол бөх яг үнэндээ чи хэн юм бэ гэдгийг өөрт чинь мэдрүүлж, бусдад харуулдаг. Бүх үнэнийг чинь нуух аргагүй ил гаргадаг.

“Бөхийн ариун дэвжээ хэзээ ч худлаа хэлдэггүй” гэж боддог.

Бид өдөр бүр өөрсдийгөө хуурч чадна. Гэхдээ яг барилдах мөчид бүх үнэн нүүрэн дээр чинь ил гарч ирдэг. Барилдааны явцад тэр үнэнтэй нүүр тулахаас өөр замгүй болдог. Монгол бөхийн хамгийн агуу хүч нь энэ. Өнөөдрийг хүртэл надад илүү сайн эр хүн, илүү зөв хүн байж сурахад минь монголын үндэсний бөх тусалсаар байна. Бусад спорт ихэвчлэн зүгээр л спорт байдаг. Хүсвэл хийдэг ба хүсэхгүй бол орхидог. Харин монгол бөх бол зүгээр нэг спорт биш — энэ бол хүнийг өөртэй нь уулзуулдаг амьдралын сургууль юм. Ийм учраас бөхийн бусад төрлүүдтэй харьцуулахад монгол бөх онцгой шүү.

Монгол хүнийг та хэрхэн тодорхойлох вэ? Монгол үндэстний ижилсэл болон ондоошил юу вэ?

Миний бодлоор хүнийг монгол болгодог гурван зүйл бий. Нэгдүгээрт, цус, буюу удам угсаа (ДНХ). Гэхдээ энэ үнэндээ юуг илэрхийлдэг юм бэ? Эцсийн эцэст хүн бүр л өөрийн гэсэн удамтай шүү дээ. Хоёрдугаарт, иргэншил. Монгол Улсын иргэн байх нь мэдээж нэг шалгуур. Гэхдээ Монголд казах зэрэг өөр хэл, өөр соёлтой ард түмэн ч бий. Тэгэхээр иргэншил дангаараа юуг ч тодорхойлохгүй. Харин гурав дахь нь буюу хамгийн чухал нь үзэл санаа, үнэт зүйл. Энэ л хамгийн хүчтэй монгол хүнийг бий болгодог.

747941293_10165233162958980_1334690989013689487_n

Тийм учраас би Чингис хааныг бишрэн хүндэлдэг. Би түүнийг сохроор шүтдэг хүн биш. Харин түүний түгээж байсан үнэт зүйлсэд үнэхээр итгэдэг учраас тэр. Тэр нь эв нэгдэл, хүч чадал, тэсвэр хатуужил юм. Нэг сумыг амархан хугалж болно. Харин олон сумыг багцалбал хэн ч хугалж чаддаггүй. Миний нэг зорилго бол монголчуудыг өөрсдийгөө хэн болохыг дахин санахад нь туслах юм.

748396662_10165233163083980_7555695011452417111_n

Монголчуудын ондоошил эсвэл ижилсэл юу нэсэн асуултанд тань би зөрөөд танд асуулт тавья. Жишээ нь, энд нэг монгол гаралтай хүн байна гэж үзье. Эсвэл эрлийз гаралтай ч байж болно. Гэхдээ Америкт өссөн. Гэхдээ энэ хүн монгол хэлтэй, түүхээ мэддэг, уламжлалт амьдралын хэв маягийг тодорхой хэмжээнд туулсан. Нөгөө талд цэв цэвэр монгол цустай хүн Улаанбаатарт насаараа амьдарсан гэж төсөөлье. Гэхдээ монгол бичиг, түүх соёлоо мэдэхгүй, ёс уламжлалаасаа тасарсан, хөдөө явах дургүй хов хотын иргэн болчихсон. Энэ нөхцөлд энэ хоёрын хэн нь илүү монгол хүн болох юм бэ? Хэрэв чи өв соёл, ёс заншил, уламжлалаа өвлөж авч явж чадахгүй, түүнийгээ огт мэдэхгүй бол чи зүгээр л ази төрхтэй өрнөд хүнтэй огт ялгаагүй болно.

746909337_10165233163073980_2388682808106059908_n

Миний бөхийн багш маань надад нэг удаа “Чи ёс заншлыг арьсаараа мэдэрч, уламжлалт амьдралыг тодорхой хэмжээнд өөрөө биеэрээ туулж үзэхгүй л бол хэзээ ч монгол бөхийг жинхэнэ утгаар нь ойлгож, сайн сурч чадахгүй” гэж хэлсэн. Долоон жилийн өмнө би үүнд итгээгүй, гадны ёс уламжлалыг сурах өөр арга зам олно” гэж бодсон. Гэхдээ эцэст нь багшийн маань зөв байсныг ойлгосон. Тиймээс би таван жил хөдөө амьдарсан. Өглөө сэрэхэд адуу, мал, үхэр, айраг, аарц, хурууд, бяслаг, тосны үнэр хамар цоргиж, тэр бүхнийг өдөр бүр мэдэрнэ. Монголчууд малаа хэрхэн маллаж, эмнэг сурган номхруулж, хүнсээ бэлдэн малаа нядалж, байгальтайгаа хэрхэн зохицон амьдардгийг өөрийн нүдээр үзэж, монголчуудын амьдрал бүхэлдээ байгальтайгаа эргэлдэх нэгэн мөчлөгт соёл юм гэдгийг ойлгосон. Монгол бөх яг үүнтэй адилхан байдаг. Энэ бүхнийг мэдэрч ойлгохгүйгээр жинхэнэ монгол бөх болж чадахгүй.

Тиймээс би монгол бөхийн мэх сурах нэг хэрэг харин “монгол хүн шиг барилдах” гэдэг бол огт өөр зүйл гэж боддог.

Монгол хүний мөн чанар, үнэмлэхүй төрх нь түүний уламжлалтай салшгүй холбоотой. Хэрэв тэр уламжлал байхгүй бол монгол гэсэн мөн чанар ч үгүй болно. Нэг хэсэг би залуу үе энэ бүхнээс улам бүр холдож байгааг хараад их санаа зовдог байсан. Харин азаар өнөөдөр улам олон монгол залуус өв соёл, уламжлалаа дахин сонирхож, эргэн сонирхож эхэлж байна.

Нетфликсийн Физикал Эшиа шоу контент маш олон монгол залуусын дотор асч буй очийг өрдсөн гэж боддог. Хэдэн жилийн өмнө багш маань намайг дагуулаад Өвөр Монголд эмнэг сургах арга хэмжээнд очсон юм. Багшийгаа дагаад адууг хэрхэн унагах ёстойг нь дагаад л хийсэн. Гэтэл энэ видео маань Өвөр Монгол болон Хятадын сошиал медиагаар маш хурдан тархаж, асар олон хүхэд залууст хүрсэн юм билээ. Дараагийн долоо хоногоос эхлээд бараг өвөр монгол хүүхэд, залуус болгон адуутай ноцолдож буй бичлэгээ ээлж дарааллан сошиалд оруулж эхэлсэн. “Энэ муу гадны хүн” манай адуу малтай ингэж ноцолдож чадаж байхад бид нар өөрсдөө ер нь юунаас дутах юм бэ, яагаад бид нар чадахгүй гэж гэдэг сэтгэлзүй тэднийг хөтөлсөн. Би тэдний өөрсөддөө итгэх итгэлийг нь бадрааж чадсан. Гэхдээ Хятадын засгийн газар энэнд тийм ч дуртай байгаагүй байх аа.

Би монгол хүн биш атлаа монгол ёс заншил, соёл уламжлалын асар их хүчийг мэдэрч чадаж байхад бүх монголчууд өөрсдөө энэ хүчээ мэдэрвэл хэн бэ гэдгээ жинхнээсээ ойлгох болно. Америкт хааяа нэг очихоороо би монголын талын салхи, хээрийн ногоо, мал болон цагаан идээ, тосны үнэрийг маш их санадаг. Энэ бүхэн надад төрөлх гэр шиг минь үнэртдэг. Хүн болгонд төрж өссөн гэр байдаг ч амь амьдралаа зориулахаар сонгосон шинэ гэр бас байж болдог. Монгол бол миний сонгосон гэр маань. Хэдийгээр би Өвөр Монголд амьдарч буй ч бүх монгол угсаатан бие биенийнээ үргэлжлэл гэдгийг цаг ямагт мэдэрдэг.

Хамаг амь амьдрал, цаг заваа монгол бөхөд зориулаад, эх орноо орхиод Өвөр Монголд ирээд олон жил амьдарч буй юм байна. Өөрийнхөө хувийн санхүүг хэрхэн зохицуулдаг нь сонирхолтой байна?

Олон хүн намайг их мөнгөтэй, баян, бараг зугаагаа гаргаж яваа гэж боддог юм билээ. Огтхон ч тийм биш. Онлайнаар би хятад бөхийн дамжаа хичээллүүлдэг. Энэ бол төлбөртэй үйлчилгээ. Эндээс олсон орлогоороо би өөрийнхөө зардлыг санхүүжүүлж бөхөөрөө тасралтгүй хичээллэдэг. Наадам, хөдөө барилдаанд оролцож явахдаа давааны мөнгө болон түрүүлж чадвал хөөрхөн шагнал бэлэн мөнгө болон малаар авдаг. Шагналын мал, хонио зараад мөнгө болгодог. Зарцуулалтын хувьд зүйрлэвэл 100 доллараас 99 долларыг нь би бөхийн бэлтгэл, дамжаандаа зарцуулж, 1 долларыг нь хоол ундандаа хэрэглэдэг гэж хэлж болно. Надад ямар нэг спонсор, дэмждэг байгууллага одоогоор байхгүй. Надаас өөр хүн монгол бөхөөр тасралтгүй хичээллэн ингэж долоон жил өөр улсад амьдрахгүй байсан байх аа.

Монгол бөхийн жудагтай холбоотой нэг асуулт байна. Энэ жилийн Үндэсний их баяр наадмын есийн даваанд дархан аварга Н.Батсуурь улсын заан Б.Бат-Өлзийг амлан аваад элэг бүсээ шууд тайлж өгснөөр Б.Бат-Өлзий арслан цолын болзол хангасан. Энэ дээр таны бодлыг сонсмоор байна.

Хүн бүр шударгаар өрсөлдөх ёстой гэж би боддог. Гэхдээ Н.Батсуурь аваргын хийсэн үйлдэл спортын шударга өрсөлдөөн, бөхийн нэр төрөөс давсан зүйл гэж хэлмээр байна. Учир нь хүн өөрийгөө мэдэрч дараагийн дайчин, дараагийн бөх, дараагийн аваргын замыг засч, залгамж халаагаа тасралтгүй бэлдэх нь спортод чухалд тооцогддог. Н.Батсуурь аваргыг агуу аварга гэдгийг хүн болгон мэднэ. Аварга үүнийгээ хүмүүст батлах шаардлагагүй болчихсон. Өвөр Монголын том наадмууд дээр яг ийм тохиолдол байнга шахуу гардаг буюу тэд шинэ залуу бөхчүүддээ боломж олгож, ирээдүйн замыг нь засч өгдөг. Би Н.Батсуурь аваргын энэ үйлдлийг сумын наадмууд дээр харахыг хүсдэг. Тэнд нөгөө л нэг түрүүлдэг нутгийн хэдхэн бөх байдаг бөгөөд өөр аймаг, сумын бөхчүүд түрүүлэх, шинэ залуу үеэ гаргаж ирэхийг нэг их хүсдэггүй. Энэ нь эргээд тэр сумын бөхийн хөгжлийг хойш татдаг.

747948778_1013914671500253_5493253684668635199_n

Та Монголтой холбоотой зүйл ярихдаа Mongolia биш MONGOL гэж дандаа хэлж ярьж байна. Хэсэг эрдэмтэд Монгол Улсын нэрийг англи дээр Mongolia байгааг MONGOL болгоно гэж яриад буй. Энэ тал дээр таны бодол, мэдрэмжийг мэдмээр байна.

Маш сонирхолтой байна. Англиар аль аль нэр нь надад таатай сонсогдоно. Гэхдээ улсынхаа нэрийг ингэж солихоор шийдэхдээ тулбал нэрээ солихоосоо өмнө монголчууд та бүхэн минь өөрсдөө эхлээд өөрчлөгдөх ёстой гэж бодож байна. Mongol гэдэг нэрээр овоглож эхлэх цагт бүх монгол туургатнууд та бүхнийг харж эхлэх буюу асар том хариуцлана эхэлнэ. Дэмжих олон хүн байхын сацуу энэ нэртэй холбоотой эсэргүүцэн тэмцэх олон хүн гарч ирэхийг үгүйсгэхгүй. Үүнд бэлэн байх хэрэгтэй болов уу. Хэрэв үүнд бэлэн биш бол хэцүү.

Таны ирэх таваас 10 жилийн төлөвлөгөө юу байна вэ?

Хоёр том зорилго буй. Эхнийх нь монгол үндэсний бөхөөр “Сумын заан” цол авна. Хоёр дахь нь Өвөр Монголд сайн барилдаж гол тэмцээн, наадмуудад нь түрүүлэн зангиа авахыг зорьж байна. Үүнийг авах тийм амархан биш. Энэ хоёр зорилгоо биелүүлж чадвал миний алсын зорилгын эхлэл тавигдана. Хүмүүс намайг наадамд шууд барилдаач гэдэг юм. Үүнийг би хүсдэггүй. Гадаад хүн учраас Монголын үндэсний баяр наадам, бөхийн барилдааныг хүндэлж байна. Энэ том наадамд барилдахын тулд гадаад хүн дор хаяж сумын заан цолтой байх ёстой гэж боддог юм.

Миний алсын зорилго маань дэлхийн таван тивд монгол бөхийн сургууль, дэмжээ, хэл, соёлын төвийг байгуулах.

Маш олон хүн монгол бөх, соёлыг сонирхдог боловч тэдний амьдарч буй тив, улсад нь хангалттай хэмжээний мэдээлэл өгөх төвүүд байдаггүй. Энэ зөрүүг багасгах гүүр нь болохыг би хүсдэг.

Монголын үндэсний бөх дээр ямар реформ, шинэчлэл, инновац хийх ёстой гэж та боддог вэ? Цол олгодог монгол наадам бүх монгол туургатан болон олон улсад нээлттэй болох ёстой юу?

Монгол бөх олон улсад хаалгаа нээх ёстой. Гэхдээ хоёр зүйлийг онцолж хэлмээр байна. Нэгт, гадаадын бөхчүүдийг наадамд барилдуулахаар бол хамгийн багадаа заавал аймаг, сумын цолтой байхыг шаардах ёстой. Огт цолгүй, аймаг сумдын наадамд барилдаж үзээгүй гадны хүн улсын наадамд зодоглож болохгүй. Хоёрт, гадаадын бөхчүүдэд зориулсан монголын үндэсний бөхийн тусгай наадмийг жил бүр зохион байгуулж эхлэх хэрэгтэй. Ингэвэл монгол бөхийг дэлхийд сурталчлах том ажил болж чадна. Хэрэв би нэгэн өдөр сумын заан, эсвэл аймгийн начин болж чадвал энэ маань дараа дараагийн маш олон гадаадын бөхчүүдийн хаалгыг нээх боломжтой. Би өөрөө мундаг алдартай, том цолтой бөх болохыг зориогүй. Гэхдээ энэ том зорилгын хаалгыг бусад гадны бөхчүүдэд нээж өгөх замаар монгол бөхийг дэлхийд гаргахыг үнэхээр хүсдэг.

748741215_1508525957182019_8393588400453075174_n

Америк Хангай

Сэтгэгдэл (0)