Ардчилсан намын НИТХ-ын сонгуулийн ерөнхий менежер, АН-ын сонгуулийн хорооны гишүүн А.Гансүхтэй ярилцлаа.

-Урьд нь ЗТБХБ-ын дэд сайд гэсэн албан тушаалтай байсан та энэ удаад сонгуулийн янз бүрийн цол гуншинтай болоо юу даа?

-Манай нам УИХ-ын 2012 оны сонгуульд оролцохоор намын сонгуулийн хороог байгуулж, хуульч гэдгээр намайг гишүүнээр нь оруулсан. Би энэ сонгуульд хуульчдын багтай ажиллаж байна. Бас Нийслэлийн Ардчилсан нам дээр НИТХ-ын сонгуулийг удирдах ерөнхий менежерийн албыг хаших шаардлагатай гэснээр энэ ажлыг аваад ажиллаж байна. Орон сууц, дэд бүтцийн асуудлаа харьцангуй сайн мэдэх учраас багаа удирдаад ажиллаг гэж итгэл үзүүлж байх шиг байна.

-Өнгөрсөн даваа гаригт нийслэлийн АН-ынхан сонгуулийн компанит ажлаа эхэлж байгаагаа мэдэгдэж нээлтээ хийлээ. Зориуд бурхан багшийн их дүйчэн өдрийг сонгож аваа юу?

-Үгүй тэгж сонгоогүй шүү. Тэгж л таарсан. Бид ажлынхаа төлөвлөгөөг гаргасныхаа дагуу энэ даваа гаригт нээлтээ хийе гэж байлаа. Тэгээд сүүлд мэдэхнээ их сайн өдөр болж таарсан. Түүнд нь бид бас бэлгэшээж байгаа.

Нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуульд Э.Бат-Үүл гишүүн маань бусдыгаа түүчээлэн оролцож байгаа. Ардчиллынхны хувьд нүүр царай болсон энэ хүнээр удирдуулсан нэр дэвшигчид маань сонгуульд ялалт авчрах байх аа гэдэгт би итгэлтэй байна. Санаандгүй ийм өдөр нээлтээ хийж таарлаа.

-Нийслэлийн сонгууль удирдахаас гадна намдаа хуульчдын багт ажиллаж байгаа гэлээ. Энэ удаагийн сонгууль шинэ хуулиар явагдаж байгаа учраас өмнөхтэй харьцуулахад бэрхшээл их байгаа болов уу?

-Энэ сонгуулиар хууль зөрчсөн гэх маргаан гомдол маш их гарах төлөвтэй байна. Одоогийн байдлаар л гэхэд нэлээд хэд хэдэн асуудал босчихсон явж байгаа. Бидний хувьд хууль зөрчсөн асуудал дээр сонгуулийн тойргийн хороо болон СЕХ яаж хандаж байна, тухайн асуудал хэрхэн шийдэгдэж байгааг хянаад явж байгаа. Жишээлбэл Хөвсгөл аймагт МАН-аас нэр дэвшигч Л.Энх-Амгалантай холбоотой маргаан ид гарч байна. Уг нь энэ хүн АН-ын гишүүн тэр ч байтугай ҮЗХ-ны гишүүн байсан хүн. Гэтэл одоо намаасаа албан ёсоор гараагүй байж МАН-аас нэр дэвшээд явж байгаа. Сонгуулийн хуулиар ийм хүнийг бүртгэх ёсгүй ч өнгөрсөн баасан гаригт тойргийн хороо нь бүртгэсэн. Тэр даруйд нь манай намаас гомдол гаргасан. Бас энэ нэр дэвшигч хууль зөрчиж их хэмжээний эд зүйлс тарааж, амлалт өгсөн нь баримтаар баталгаажсаныг Хөвсгөлийн АН-ынхан шүүхэд өгсөн юм. Шүүхээс буруутай нь батлагдаж, торгох шийтгэвэр оноосон шүүхийн шийдвэр гараад байгаа. Өөрөө уг шийдвэрт гомдол гаргаад байна.

-Өвөрхангай аймагт танай намын нэр дэвшигчид бас мөнгө төгрөг тараасан юм биш үү. Түүнийг аймгийнх нь намын хорооны дарга мэдэгдээд л?

-Өвөрхангай аймагт нам дотроо буруу ойлголцсоноос асуудал үүссэн бололтой юм билээ. Намын дарга Т.Хасбаатар нэр дэвшигч нартайгаа ойлголцоогүйгээс залуу хүний омголон зан гаргаж, улс төрийн буруу үйлдэл хийлээ дээ. Түүнийг намынх нь хороо хуралдаад даргаас нь огцруулчих шиг боллоо. Манай намын нэр дэвшигчдийн хувьд хууль зөрчсөн үйлдэл хийгээгүй учир бид үүнд нь санаа зовохгүй байгаа. Тайлбар нь тодорхой. Шийдвэр гарсны дараа тодорхой тайлбар хийнэ.

-Энэ удаагийн сонгуульд хууль зөрчвөл эргэн татагдах нөхцөл их учраас хүмүүс хаа хаанаа хичээж байна уу даа?

-Тийм. Өмнөх хуульд нэр татах ердөө хоёр тохиолдол байсан бол одоо 12 тохиолдол болсон. Юм тараах, амлалт өгөх, сурталчилгаа албан ёсоор эхлээгүй буюу хаасан байхад сурталчилгаа хийх, мөрийн хөтөлбөрт тусгагдаагүй янз бүрийн амлалт өгөх, төрийн болон бусад өмчийн хөрөнгөөр хөрөнгө оруулалтын чанартай ажил үйлчилгээ явуулахыг хориглосон.

Тэгэхээр ямар нэг байдлаар сонгуулийн явцад их хэмжээний зөрчил маргаан гарах нь тодорхой харагдаж байна. Нөгөөтэйгүүр нэр дэвшигчид урьд нь өрсөлдөгчөө л ялах гол зорилготой байсан бол одоо нэр дэвшигчээр бүртгүүлэхийн тулд багагүй шалгуурыг давах шаардлагатай болсон. Шүүхээр шийдүүлсэн хугацаа нь хэтэрсэн их хэмжээний зээлтэй байх, хөрөнгө орлогын мэдүүлэг нь зөрүүтэй байх, гэмт хэрэгт холбогдож байсан эсэх гээд маш олон төрлийн лавлагааг гаргаж өгч байж, нэр дэвшигчээр бүртгүүлэх эрхээ авч байна. Бүртгүүлсэн ч гэсэн сонгуулийн хуулийг зөрчвөл жагсаалтаас хасагдах боломжтой.

-Сонгуулийн үеэр тойрог хэсгүүд дээр ажиллаж байгаа хүмүүс хууль зөрчдөг тухай их яригддаг. Одоо тэр хүмүүс хариуцлага хүлээхээр болж байгаа биз дээ?

-Сонгуулийн хэсэг хороон дээр төрийн албан хаагчдыг ажиллуулах болсон. Төрийн албан хаагчид намын харьяалалгүй учраас улс төржих боломжгүй. Нөгөө талаас аль нэг талын лоббинд автаж сонгууль будлиантуулбал эрүүгийн хариуцлага хүлээхээр байгаа. Төрийн эрх барих байгууллагыг сонгох үйл явцад саад хийж байгаа учраас төрийн эсрэг гэмт хэрэг үйлдэж байна гэсэн үг. Тэгэхээр хүмүүс хууль өөр болсон гэдгийг санан санан шударга үнэнчээр ажиллах ёстой шүү гэж сануулмаар байна.

-Нийслэлд АН ялах магадлал өндөр гэсэн яриа гадуур их байна. Намынхаа сонгуулийн ерөнхий менежерийн хувьд хэрхэн харж байгаа вэ?

-Өнгөрсөн 22 жилийн хугацаанд НИТХ-д ямар нам олонхи байсан юм бэ. МАН шүү дээ. Энэ хугацаанд утаа, хог, замын түгжрэл, гэрэлтүүлэг, гэр хорооллын барилгажилт, газрын асуудал гээд үй түмэн асуудал бидэнд байсаар ирсэн. Иргэд үүнд шүүмжлэлтэй ханддаг. Шүүмжлэл байна гэдэг нь дургүйцэж байна, өөрчлөлтийг хүсч байна гэсэн үг. Өөрчлөлт шинэчлэлийг хүсч байгаа гэдэг нь бидэнд давуу талыг өгч байгаа. Аль аль талаас нь харахад АН ялах магадлал өндөр гэж бид харж байна.

-АН-ыг 28 хүний жагсаалтаа гаргахдаа нэлээд бужигнах байх гэж харж байлаа. Гэтэл тун эвтэй өнгөрөв. Фракцууд нэлээд сайн тохиролцчих боллоо?

-АН-ын хувьд асуудал байвал ил тод задгай гаргаж тавьдаг. Энэ нь зөрчилтэй байгаа мэт харагдах нь бий. Гэхдээ энэ удаад АН-ынхан 2012 оны УИХ-ын сонгуульд эв нэгдэлтэй орох ёстой гэсэн том зарчим дээрээ тогтож чадсан. АН-ын ҮЗХ-ны хурлын өнгө аясыг харж байхад ч бүгд том зарчмаа ойлгосон учраас асуудлыг шийдэхэд хялбар байсан. Намын жагсаалтаа гаргахдаа намынхаа нүүр царай болж төлөвшсөн улстөрчид болон ирээдүйтэй залуу улстөрчид гэсэн хоёр шалгуур дээр голчилсон. Таны асуусан фракцуудын тохироо гэхээсээ фракцууд сонгуульд эв нэгдэлтэй орж ялах зорилгоо биелүүлэх ёстой гэдгээ бүгд ухамсарлаж байсан гэвэл илүү онох болов уу.

-Та намынхаа жагсаалтад 14 дүгээрт бичигдсэн. Улс төрийн хүрээнийхэн хоёр том намуудын хувьд арваас урагшаа бичигдсэн хүмүүс л УИХ-ын гишүүн болох магадлалтай гэгдэж байгаа. Та яг урдуураа таслуулчих юм биш биз?

-Нам дээр жагсаалт гаргаад санал хураахад миний нэр 14 дээр эрэмбэлэгдсэн. Миний хувьд дээгүүр байх ёстой гээд амбицлаад байх зүйл ер байхгүй ээ. Ер нь энэ жагсаалт бол нэг талаасаа улс төрд явж байгаа хүмүүс рейтинг тогтоож байгаа хэрэг шүү дээ. Би сэтгэл хангалуун байгаа. Улс орны ирээдүйн хөгжлийг шийдвэрлэх чухал сонгуулийн асуудал ярьж байхад миний урдуураа таслуулах эсэх хэнд хамаатай юм бэ. Энэ 2012 оны сонгууль их өөр бас тун хариуцлагатай сонгууль гэж би үзэж байгаа.

-Чухам юу гэж. Яагаад та ингэж онцлоод байгаа юм бэ?

-Сонгууль болохоор зарим нэг нь жигтэйхэн ухаантай хүн болж яриад л, ард түмэндээ хязгааргүй хайртай хүн болж жүжиглээд эхэлдэг. Сонгогчид ч үүнийг нь мэддэг болжээ. УИХ бол зальтай этгээдүүд худлаа ярих гэж, эсвэл бизнесмэнүүд мөнгө олох хэрэгслээ болгох гэж, нэг бол шоронд орох гэж байгаа гэмт хэрэгтний очиж хамгаалалтад ордог газар биш. Монголчууд бид түүхийн тун эгзэгтэй үедээ ирээд байна. Хэрэв энэ удаад хариуцлагатай зөв сонголтыг хийхгүй бол бид баялгийн хараал гэдэг юм руу орлоо шүү л гэмээр байна. Магадгүй энэ удаагийн сонгууль бол монголчууд бидний хөгжил дэвшил, эрх чөлөө, шударга ёсны сүүлчийн боломж ч байж магадгүй гэж бодох юм.

-Сүүлчийн боломж оо. Таны яриаг сонсоод эмзэглэмээр санагдаж байна. Та ямар учраас ингэж хэлж байна вэ?

-1990 онд монголчууд ардчилсан хувьсгал хийснийгээ үүлэн чөлөөний нар гарсан гэж зүйрлэдэг. Монгол бол дэлхийн хоёр хэт их гүрний дунд оршдог улс. Хэт их гүрнүүд бүс нутагтаа, хөрш орондоо нөлөөллөө тогтоохыг ямагт оролдож байдаг. Ерээд онд оросууд өөрсдөө өөрчлөн байгуулалтын дараахь хямралын үедээ байж, хятадууд эдийн засгийн шинэ замнал, Тянь Ань Миний талбайд болсон хэрэг явдлын дараагаас олон улсад бий болгосон эвгүй байр сууриа өөрчлөх гээд Монголыг аль аль нь анхаарах сөхөөгүй байсан.

Энэ үеийг ашиглаад бид ардчилсан хувьсгал хийж, улс төр, нийгмийн өөрчлөлтөө хийж, тодорхой түвшинд босгоод аваад ирчихлээ. Парламентат ёс маань төлөвшиж, зах зээлийн эдийн засгийн системд эргэлт буцалтгүй орж, эрх зүйн шинэчлэлээ хийгээд эхэлчихлээ. Улс орноо баян чинээлэг, эрх чөлөөтэй ардчилсан, хөгжингүй улс болгох зорилтоо хэрэгжүүлэх цаг ойртчихоод байна. Урьд нь мөнгө байгаагүйгээс хийж чаддаггүй байсан зорилго маань ашигт малтмалын олон ордууд нээгдсэнээр гүйцэлдэх боломжтой болсон. Бид улс орны хөгжлийн үндсэн том хөтөлбөр, бодлогуудаа ч хамтарсныхаа хүчинд баталж гаргаж чадлаа.

Гэвч хоёр хөрш маань эргээд манайх руу анхаараад тодорхой бодлого хэрэгжүүлээд эхэлчихлээ. Их хэмжээний хөрөнгөө оруулж байгаа улс орон түүнийхээ баталгааг хангахын төлөө улс төр, эдийн засгийн нөлөөгөө бэхжүүлэх гэж оролддог. Үнэнийг хэлэхэд хөрш орнуудын эдийн засгийн нөлөөлөл нь бараг ороод ирчихлээ. Одоо улс төрийн хяналт тогтоох гэж оролдож байгаа цаг үед нь бид УИХ-ын сонгуулиа хийх гэж байна. Тэгэхээр ийм эмзэг улс төр, геополитикийн нөхцөлд байгаа бид төр түших хүмүүсээ сонгохдоо маш анхаарах хэрэгтэй. Эх орончдоо сонгож, тэд энэ улс орныхоо төлөө зөв бодлого хэрэгжүүлээд явбал Монгол Улс сэвхийтэл хөгжөөд ирэхэд ойрхон болчихоод байна. Харин зөв сонголтоо хийж чадахгүй бол ирээдүй маш бүрхэг харагдаж байна. Монголчуудынхаа төлөө гэдэг бодлогыг эн тэргүүнд тавьж ажиллах парламент, Засгийн газрыг бид энэ сонгуулиараа гаргаж ирэх хэрэгтэй байна аа. Ингэж л байж бид хүн шиг амьдарч, улс шиг хөгжинө шүү дээ.

Хэрэв тэгж чадахгүй бол Монгол төрийн бодлого аль нэг хөрөнгө оруулагчийн, тэдний гар хөл болсон олигархи бизнесмэнүүдийн үгээр шийдэгддэг болно. Монгол улсад Ардчилал гэдэг үг хоосон тунхаглал болж, ардчиллын замаар хөгжих, ард түмэн эрх барих чөлөөт сонгууль хийх боломжгүй болох нь гэсэн эмзэглэл надад байна.

-Манайхан хөгжөөд л байгаа гэж байгаа шүү дээ. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн бараг хориод хувьд хүрсэн гэсэн...

-Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 17 хувьд хүрсэн гэж мэдэгдэж байгаа. Гэтэл ядуурал нь нэмэгдээд 40 хувь руу ороод явж байна. Хэрэв ДНБ нэмэгдэж байгаа юм бол хүмүүс яагаад ядуураад байгаа юм бэ. Энэ өсөлт хаана байна гэхээр уул уурхай, тэрийг зөөж буй тээвэр, барилгын салбар дээр л гарч байгаа. Өөрөөр хэлбэл тэр мөнгө нь ард түмэнд биш цөөнх хэдэн хүнд л очиж байна.

Ардчилсан нам яагаад ялах ёстой юм бэ гэдэг нэг юм байх шиг байгаа юм. Тэгэхээр өнөөдөр энэ хүний эрх эрх чөлөө хувийн өмч ардчилал зах зээл эдийн засгийн систем нийгмийн өөрчлөлт гээд энэ бүхэн чинь Ардчилсан намын бий болгосон үнэт зүйл шүү дээ. Энэ бүхнийг бүрэн төлөвшүүлэхийн төлөө АН 22 жил тэмцэж байна. Хэрэв ардчилсан хүчин ялагдах юм бол энэ бүхнийг хэн ч хийхгүй юм. Тийм учраас яг л одоо итгэл үзүүлэх цаг нь болчихлоо.

А.Гансүх: АН-д итгэл үзүүлэх цаг нь болжээ

Сэтгэгдэл (0)